Ο ΑΧΕΛΩΟΣ ΠΑΡΑΓΕΙ ΠΛΟΥΤΟ ΓΙΑ ΠΟΙΟΥΣ; - ΠΑΡΕΜΒΑΙΝΟΥΝ: Κώστας Κορδάτος Καθηγητής & ο Κώστας Οικονόμου, Οικονομολόγος & Πρόεδρος Κοινότητας Σπολάιτας

Ο ΑΧΕΛΩΟΣ ΠΑΡΑΓΕΙ ΠΛΟΥΤΟ

- Τα δεδομένα στη παραγωγή ηλεκτρικής

   ενέργειας, άλλαξαν
- Η ενέργεια και το νερό να επιστρέψουν ως

   κοινωνικό όφελος στον τόπο μας!

 ΓΡΑΦΟΥΝ - ΠΑΡΕΜΒΑΙΝΟΥΝ:

-Κώστας Διον. Κορδάτος* 

-Κώστας Οικονόμου*

Οι τεχνητές λίμνες Κρεμαστών, Καστρακίου και Στράτου δεν είναι μόνο εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας

Ο Αχελώος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς, υδάτινους και ενεργειακούς πόρους της χώρας. Εδώ και δεκαετίες τα νερά του δεσμεύονται, αποθηκεύονται και αξιοποιούνται μέσα από τα μεγάλα φράγματα και τις τεχνητές λίμνες Κρεμαστών, Καστρακίου και Στράτου.

Τα έργα αυτά άλλαξαν τη γεωγραφία, το περιβάλλον, την οικονομία και τη ζωή ολόκληρων περιοχών και δημιούργησαν έναν τεράστιο ενεργειακό πλούτο.

Δεν πρόκειται όμως μόνο για ηλεκτροπαραγωγή.

 Η ίδια η ΔΕΗ περιγράφει τα έργα του Αχελώου ως έργα πολλαπλής σκοπιμότητας. Στα Κρεμαστά συνδυάζεται η υδροηλεκτρική παραγωγή με την αντιπλημμυρική προστασία. Το Καστράκι εξυπηρετεί, πέρα από την παραγωγή ενέργειας, την άρδευση και την ύδρευση του Δήμου Αγρινίου και γειτονικών Δήμων. 

Οι ΥΗΣ Στράτου Ι και ΙΙ αποθηκεύουν και ρυθμίζουν νερό για τις αρδευτικές ανάγκες της πεδιάδας του Κάτω Αχελώου (Από συμβατικές υποχρεώσεις της κοινωφελούς ΔΕΗ!)

 Άρα το ερώτημα σήμερα είναι διαφορετικό:

Πόσο από τον πλούτο που παράγεται από τον Αχελώο επιστρέφει πραγματικά στον τόπο που διαθέτει το νερό, φιλοξενεί τις εγκαταστάσεις και ζει επί δεκαετίες με τις επιπτώσεις τους;

 Από τη δημόσια ηλεκτροπαραγωγή στη σύγχρονη αγορά ενέργειας

 Οι συνθήκες μέσα στις οποίες κατασκευάστηκαν τα μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα δεν είναι οι ίδιες με τις σημερινές.

Η ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί πλέον προϊόν μιας απελευθερωμένης και οργανωμένης αγοράς. Η παραγωγή, η προμήθεια και η κατανάλωση λειτουργούν σε ένα εντελώς διαφορετικό οικονομικό περιβάλλον.

Επομένως πρέπει να επανεξεταστεί και η σχέση ανάμεσα στην αξιοποίηση του φυσικού πόρου και στην τοπική κοινωνία.

 Δεν μπορεί η οικονομική εκμετάλλευση του Αχελώου να λειτουργεί με τους όρους του 21ου αιώνα και η ανταπόδοση στον τόπο να παραμένει στους όρους της δεκαετίας του 1960.

 Από τη διεκδίκηση στη δικαστική αξίωση

 Το ζήτημα δεν είναι πλέον θεωρητικό.

 Τον Ιούνιο του 2026 οι Δήμοι Αγρινίου, Αγράφων, Καρπενησίου και Αμφιλοχίας κατέθεσαν κοινή αγωγή για το λεγόμενο «πράσινο τέλος ύδατος», διεκδικώντας την εφαρμογή του άρθρου 87 του ν. 4964/2022 και την απόδοση ειδικού τέλους που συνδέουν με τα έσοδα από τους μεγάλους υδροηλεκτρικούς σταθμούς του Αχελώου, στα Κρεμαστά, στο Καστράκι και στον Στράτο.

Η δικαστική αυτή διεκδίκηση έχει ιδιαίτερη σημασία.

 Το άρθρο 87 προβλέπει για το ειδικό τέλος ΑΠΕ ότι μέρος του μπορεί να επιστρέφει στους οικιακούς καταναλωτές μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος, ενώ το υπόλοιπο αποδίδεται στους δικαιούχους ΟΤΑ και χρησιμοποιείται υποχρεωτικά για περιβαλλοντικές δράσεις, έργα τοπικής ανάπτυξης και κοινωνικής υποστήριξης.

 Επομένως η συζήτηση για τον Αχελώο πρέπει να ανοίξει ακόμη περισσότερο.

Δεν διεκδικούμε ένα ακόμη δημοτικό έσοδο

 Το ζητούμενο δεν πρέπει να είναι να εισπράξει ο Δήμος Αγρινίου ένα χρηματικό ποσό και αυτό να χαθεί μέσα στον γενικό δημοτικό προϋπολογισμό.

 Ανταποδοτικότητα σημαίνει ο πολίτης να βλέπει στην καθημερινότητά του ότι ένα μέρος του πλούτου που παράγεται στον τόπο του επιστρέφει στον ίδιο τον τόπο.

 Γι' αυτό χρειάζεται ένα συγκεκριμένο Τοπικό Πρόγραμμα Ανταποδοτικότητας Αχελώου, με καθορισμένους κοινωνικούς, ενεργειακούς, υγειονομικούς και αναπτυξιακούς στόχους.

 1. Ενεργειακή ανταποδοτικότητα – ο Δήμος ως επιλέξιμος καταναλωτής

 Αυτό μπορεί να αποτελέσει τον πρώτο μεγάλο στόχο.

 Να διερευνηθεί και να θεσμοθετηθεί, όπου απαιτείται, ένα ειδικό ενεργειακό πλαίσιο ώστε το όφελος από την υδροηλεκτρική παραγωγή του Αχελώου να συνδέεται με την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας δημοτικών και κοινωνικών υποδομών.

 Σε ένα τέτοιο πλαίσιο πρέπει να εξεταστεί η κάλυψη ή ουσιαστική μείωση του ενεργειακού κόστους για:

 - τον δημοτικό φωτισμό και τα δημοτικά κτίρια,

- τα σχολεία και τις εκπαιδευτικές εγκαταστάσεις,

- τα αντλιοστάσια ύδρευσης και αποχέτευσης,

- τους ΤΟΕΒ και τις ενεργειακές ανάγκες της άρδευσης,

- το Γηροκομείο Αγρινίου,

- αθλητικές και πολιτιστικές εγκαταστάσεις,

- κοινωνικές δομές και κοινωφελείς φορείς του Δήμου.

 Δεν υποστηρίζουμε ότι η ισχύουσα νομοθεσία δίνει αυτομάτως «δωρεάν ρεύμα» στις παραπάνω δομές.

 Αυτό που προτείνουμε είναι η ενεργειακή ανταποδοτικότητα να αποτελέσει συγκεκριμένο αντικείμενο θεσμικής διεκδίκησης και τεχνικοοικονομικής μελέτης.

 Ο Αχελώος παράγει ηλεκτρική ενέργεια. Είναι εύλογο ένα μετρήσιμο μέρος αυτής της οικονομικής αξίας να επιστρέφει στην κοινωνία που φιλοξενεί την παραγωγή.

 2. Φθηνότερη ενέργεια για την αγροτική παραγωγή – ΤΟΕΒ

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αγροτική οικονομία.

 Οι εγκαταστάσεις του Στράτου υπάρχουν, μεταξύ άλλων, για τη ρύθμιση των αρδευτικών αναγκών της πεδιάδας του Κάτω Αχελώου.

 Δεν είναι συνεπώς λογικό μια περιοχή με τέτοιο υδάτινο και ενεργειακό πλούτο να επιβαρύνεται με υψηλό ενεργειακό κόστος για να μεταφέρει το ίδιο νερό στα χωράφια της.

 Χρειάζεται ειδικό πρόγραμμα ενεργειακής στήριξης των ΤΟΕΒ, εκσυγχρονισμός των αντλιοστασίων, περιορισμός των απωλειών και αναβάθμιση των αρδευτικών δικτύων.

 Νερό και ενέργεια πρέπει να ξανασυνδεθούν με την παραγωγή.

 3. Ύδρευση – ένας φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται

Το Καστράκι συνδέεται άμεσα και με την ύδρευση του Αγρινίου.

Η σημασία αυτής της σχέσης φαίνεται και από το έργο αντικατάστασης του κεντρικού αγωγού από το Φράγμα Καστρακίου έως τις κεντρικές δεξαμενές Αγρινίου, για το οποίο εγκρίθηκε πρόσθετη χρηματοδότηση το 2026.

Μέρος επομένως της ανταποδοτικότητας πρέπει να επιστρέφει στην προστασία των υδάτινων πόρων, στον εκσυγχρονισμό του δικτύου ύδρευσης και στη μείωση του ενεργειακού κόστους διαχείρισης του νερού.

 4. Υγεία – πραγματική ανταπόδοση στην κοινωνία

 Υπάρχει όμως ένας τομέας στον οποίο ο Τοπικός Πόρος Αχελώου μπορεί να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη κοινωνική σημασία, από τις επιπτώσεις που έχει η αλλαγή του μικροκλίματος στην περιοχή μας, αν προσθέσουμε και τις φυσικές Λίμνες του Δήμου Τριχωνίδα και Λυσιμαχεία: η δημόσια υγεία.

 Μια μεγάλη περιοχή όπως ο Δήμος Αγρινίου και η ευρύτερη ενδοχώρα που εξυπηρετεί χρειάζεται ισχυρές δημόσιες δομές υγείας.

 Η ανταποδοτικότητα από έναν φυσικό πόρο τέτοιας εθνικής σημασίας μπορεί, μέσα από το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο και σε συνεργασία με το κράτος, να χρηματοδοτεί συμπληρωματικές υποδομές και εξοπλισμό:

 την αναβάθμιση των δημόσιων δομών υγείας, των Κέντρων Υγείας και των περιφερειακών δομών, σύγχρονο ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό, προγράμματα πρόληψης και κινητές μονάδες για τις απομακρυσμένες κοινότητες.

 Δεν υποκαθιστούμε την υποχρέωση του κράτους να χρηματοδοτεί το Εθνικό Σύστημα Υγείας.

 Απαιτούμε όμως ένα μέρος του πλούτου που παράγεται εδώ να ενισχύει συμπληρωματικά την ποιότητα ζωής και την υγειονομική ασφάλεια των ανθρώπων που ζουν εδώ.

5. Κοινωνικές υποδομές

Η ίδια φιλοσοφία πρέπει να εφαρμοστεί στις κοινωνικές δομές.

 Το Γηροκομείο Αγρινίου, κοινωνικές δομές, κοινότητες, σχολεία, αθλητικοί χώροι, πολιτιστικές εγκαταστάσεις και κοινωφελείς φορείς μπορούν να αποτελέσουν συγκεκριμένους αποδέκτες της ανταποδοτικότητας, είτε μέσω ενεργειακής ελάφρυνσης είτε μέσω χρηματοδότησης υποδομών.

Έτσι ο πολίτης θα μπορεί να αντιλαμβάνεται στην πράξη τι σημαίνει «ο φυσικός πόρος επιστρέφει στην κοινωνία».

 6. Οι δρόμοι των φραγμάτων να γίνουν υποδομές του τόπου

 Τα υδροηλεκτρικά έργα δημιούργησαν δρόμους, γέφυρες και εγκαταστάσεις πρόσβασης.

 Οι υποδομές αυτές πρέπει να ενταχθούν σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό συντήρησης και αξιοποίησης προς όφελος των τοπικών κοινωνιών.

 Μπορούν να υπηρετήσουν την πολιτική προστασία, την πρόσβαση των κατοίκων, τον τουρισμό, τον αθλητισμό, τη σύνδεση των παραλίμνιων περιοχών και την τοπική οικονομία.

 Ένας Ειδικός Τοπικός Πόρος Αχελώου

Εδώ βρίσκεται τελικά η μεγάλη πρόταση.

 Η θεσμοθέτηση ενός Ειδικού Τοπικού Πόρου Αχελώου με σαφείς και δεσμευτικές χρήσεις για το Δήμο Αγρινίου.

 Όχι ενός ακόμη γενικού εσόδου.

Αλλά ενός κοινωνικού και αναπτυξιακού πόρου που θα επιστρέφει με μετρήσιμο τρόπο στην περιοχή:

 ενέργεια – νερό – άρδευση – υγεία – παιδεία – κοινωνική προστασία – υποδομές.

 Ο νόμος ήδη αναγνωρίζει, στο γενικό καθεστώς του ειδικού τέλους ΑΠΕ, την αρχή ότι οι πόροι μπορούν να επιστρέφουν στους κατοίκους και στους ΟΤΑ των περιοχών εγκατάστασης και να κατευθύνονται σε τοπική ανάπτυξη και κοινωνική υποστήριξη.

 Αυτή η αρχή πρέπει να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο και για τα μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα του Αχελώου, αντικείμενο για το οποίο βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη η δικαστική διεκδίκηση των τεσσάρων Δήμων.

Ο Αχελώος δεν είναι μόνο μεγαβατώρες

Ο Αχελώος είναι νερό, ενέργεια, αγροτική παραγωγή, περιβάλλον και ζωή.

Για δεκαετίες ο τόπος παραχώρησε έναν φυσικό πόρο εθνικής σημασίας και φιλοξένησε τεράστιες υποδομές για να παραχθεί ηλεκτρική ενέργεια για ολόκληρη τη χώρα.

 Σήμερα οι οικονομικές και ενεργειακές συνθήκες έχουν αλλάξει.

Γι' αυτό πρέπει να αλλάξει και η σχέση της παραγωγής με την τοπική κοινωνία.

Δεν ζητάμε προνόμιο. Ζητάμε ανταποδοτικότητα.

 Να μπορεί το νερό που κινεί τους υδροστροβίλους να στηρίζει και τον αγρότη που ποτίζει το χωράφι του.

 Η ενέργεια που παράγεται στον Αχελώο να μειώνει το ενεργειακό βάρος του σχολείου, του δημοτικού φωτισμού, του ΤΟΕΒ, του Γηροκομείου και των κοινωνικών δομών.

Και ο οικονομικός πλούτος που δημιουργείται από τον φυσικό πόρο να συμβάλλει στη βελτίωση των υποδομών υγείας, ύδρευσης, κοινωνικής προστασίας και ποιότητας ζωής.

 Ο Αχελώος παράγει για ολόκληρη τη χώρα.

Ήρθε η ώρα ένα ουσιαστικό και μετρήσιμο μέρος της αξίας που παράγει να επιστρέφει στον τόπο που τον φιλοξενεί. Ο Δήμος Αγρινίου συνολικά πρέπει να εισπράττει αυτό που ο ευλογημένος τόπος του διαθέτει. Το επόμενο βήμα πρέπει να αφορά και τις άλλες ιδιωτικές πηγές ενέργειας, πεδίον δράσης της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας.

 *Κώστας Διον. Κορδάτος, Καθηγητής Μηχανολόγος Τεχνολογικών εφαρμογών, Ενεργός Πολίτης

*Ο Κώστας Οικονόμου, είναι Οικονομολόγος, Πρόεδρος της Κοινότητας Σπολάιτας Δήμου Αγρινίου